⚡ Hızlı Özet
Bölüm 1
⚗️ Eksfoliantlar & Asitler

⚗️ AHA · BHA · PHA — Kimyasal Eksfoliantlar

Kimyasal eksfoliant = cilt yüzeyindeki ölü hücreleri fiziksel sürtünme yerine asitle çözen aktif maddeler. Üç ana aile var: AHA, BHA ve PHA. Her birinin hedefi ve gücü farklı.

AHA (Alfa Hidroksi Asitler)

Glikolik asit, laktik asit, mandelik asit — hepsi bu aileden. Suda çözünürler, yani cilt yüzeyinde çalışırlar. Corneocyte'ler (ölü deri hücreleri) arasındaki "tutkalı" çözerek yüzeyi yeniler (Tang SC & Yang JH, 2018).

Glikolik asit en küçük molekül — en derin nüfuz eder ama en çok da tahriş eder. Laktik asit daha nazif ve nemlendirir. Mandelik asit en büyük molekül — en yavaş nüfuz eder, koyu ciltlerde post-inflamatuar hiperpigmentasyon (PIH) riski en düşük olan budur.

📋 AHA Kartı

BHA (Beta Hidroksi Asit — Salisilik Asit)

BHA'nın pratikte tek temsilcisi salisilik asit. AHA'dan farklı olarak yağda çözünür — bu da gözenek içine girebilmesi demek. Sebum ile dolu gözenekleri açar, komedolitik (siyah nokta/beyaz nokta çözücü) ve anti-inflamatuardır (Arif T, 2015).

📋 BHA (Salisilik Asit) Kartı

PHA (Polihidroksi Asitler — Gluconolactone)

Gluconolactone ve lactobionic acid bu grubun üyeleri. Molekülleri çok büyük olduğu için cilt yüzeyinde kalır — AHA kadar derin nüfuz edemez ama bu yüzden çok daha az tahriş eder. Ayrıca nemlendirir ve antioksidan etki gösterir (Grimes PE et al., 2004).

📋 PHA Kartı

💊 Tek Cümleyle

AHA = yüzey yenileme (kuru/olgun cilt), BHA = gözenek temizliği (yağlı/akneli cilt), PHA = hassas ciltlerin dostu.

🎯 Alfa-Arbutin

Hidrokinonun "nazik kuzeni." Ayı üzümü bitkisinden (bearberry) türetilen alfa-arbutin, melanin üreten tirozinaz enzimini yavaşlatır — ama hidrokinon gibi agresif değildir. Yani lekeyi açar ama cildi fazla tahriş etmez (Boo YC, 2021).

Hidrokinon doğrudan melanositi zehirler. Alfa-arbutin ise tirozinaz aktivitesini kısmen bloke eder — daha yavaş ama daha güvenli bir etki.

📋 Alfa-Arbutin Kartı

✅
KARAR — Alfa-Arbutin
Hidrokinon kadar güçlü değil ama güvenlik profili çok daha iyi. Uzun vadeli kullanım için iyi bir depigmentasyon seçeneği. Koyu cilt tonlarında PIH riski düşük.

🔬 Azelaik Asit

Azelaik asit dermatolojinin "çok yönlü oyuncusu." Buğday ve arpada doğal olarak bulunan bu dikarboksilik asit üç farklı işi aynı anda yapar: anti-inflamatuar (iltihap azaltır), anti-bakteriyel (akne bakterisini öldürür) ve anti-tirozinaz (lekeyi açar).

Rozaseada FDA onaylı, aknede etkili, melazmada güçlü kanıtı var. Üstelik hamilelikte güvenli sayılan nadir aktif maddelerden biri (Fitton A & Goa KL, 1991).

📋 Azelaik Asit Kartı

✅
KARAR — Azelaik Asit
En az konuşulan ama en çok yönlü aktif maddelerden biri. Akne + leke + rozasea üçlüsünde tek başına iş görebilir. Hamilelikte güvenli. Düşük tahriş profili.

🌿 Bakuchiol

Retinol'ün bitkisel alternatifi olarak pazarlanan bakuchiol, Psoralea corylifolia bitkisinden elde ediliyor. Kimyasal olarak retinol'e benzemiyor — ama benzer gen ekspresyonlarını aktive ediyor: kolajen üretimini artırır, ince çizgileri azaltır (Dhaliwal S et al., 2019).

Dhaliwal ve arkadaşlarının 2019 çalışmasında bakuchiol %0.5, retinol %0.5 ile 12 hafta boyunca karşılaştırıldı. Kırışıklık ve pigmentasyon azalmasında benzer sonuçlar bulundu — ama bakuchiol grubunda tahriş çok daha azdı.

📋 Bakuchiol Kartı

🤔
KARAR — Bakuchiol
Retinol tolere edemeyen hassas ciltler için umut verici bir alternatif. Ama retinol'ün onlarca yıllık kanıt dağının yanında bakuchiol henüz birkaç çalışma ile destekleniyor. "Retinolün birebir yedeği" demek erken.

🌱 Centella Asiatica (Cica)

K-beauty dünyasının sevgilisi "Cica" kremlerin arkasındaki aktif: Centella Asiatica (Gotu kola). İçindeki dört temel bileşen — asiaticoside, madecassoside, asiatik asit ve madesik asit — anti-inflamatuar ve kolajen sentezini uyarıcı etki gösterir (Bylka W et al., 2014).

Geleneksel tıpta yüzyıllardır kullanılıyor. Modern dermatolojide özellikle yara iyileşmesi, bariyer onarımı ve hassas cilt yatıştırmasında araştırılıyor.

📋 Centella Asiatica Kartı

💊 Tek Cümleyle

Centella Asiatica = cildin "ilk yardım çantası." Tahriş, kızarıklık ve bariyer hasarında yatıştırıcı olarak güvenle kullanılabilir.

⚙️ Çinko

Çinko (zinc), vücutta 300'den fazla enzim reaksiyonunda rol alan esansiyel bir mineraldir. Dermatolojide iki farklı şekilde kullanılır: topikal (çinko oksit — güneş kremlerinde fiziksel filtre) ve oral (çinko takviyesi — akne ve yara iyileşmesinde).

Çinko oksit, geniş spektrumlu UV koruması sağlar ve hassas ciltlerde iyi tolere edilir. Oral çinko ise anti-inflamatuar ve anti-bakteriyel etki gösterir — özellikle akne vulgaris çalışmalarında olumlu sonuçlar bildirilmiştir (Gupta M et al., 2014).

📋 Çinko Kartı

Bölüm 2
💧 Nemlendirme & Bariyer

💧 Hyaluronik Asit (HA)

Hyaluronik asit (HA) cildinizde zaten doğal olarak bulunan bir polisakkarit — yani bir şeker zinciri. Ağırlığının 1000 katı kadar su tutabilir, bu yüzden "nemlendirme kralı" deniyor. Ama bu, cilde dışarıdan HA sürdüğünüzde aynı etkiyi alacağınız anlamına gelmiyor (Papakonstantinou E et al., 2012).

Kritik nokta: molekül boyutu. Düşük molekül ağırlıklı HA (< 50 kDa) deri bariyerini geçebilir, yüksek molekül ağırlıklı HA (> 1000 kDa) yüzeyde film oluşturarak su kaybını azaltır. İdeal formülasyon ikisini birden içerir.

⚠️ Kuru iklimde dikkat: Çok kuru ortamlarda HA, havadan su çekemeyince cildin alt katmanlarından su çekebilir — bu da cildi daha kuru bırakabilir. Üzerine mutlaka oklüzif (kapatıcı) bir nemlendirici sürün.

📋 Hyaluronik Asit Kartı

💊 Tek Cümleyle

HA = cildin süngeri. Suyu çeker ve tutar — ama kuru havada üzerine krem sürmezseniz cildinizi daha da kurutabilir.

🧱 Seramidler

Cilt bariyerini bir tuğla duvar gibi düşünün: corneocyte'ler (ölü deri hücreleri) tuğlalar, seramidler ise tuğlaları bir arada tutan harç. Cilt bariyerindeki lipidlerin yaklaşık %50'si seramidlerden oluşuyor (Coderch L et al., 2003).

Bariyer hasar gördüğünde (aşırı temizlik, retinol tahrişi, soğuk hava, egzama) seramid kaybı olur. Dışarıdan seramid takviyesi, bariyeri onarır ve transepidermal su kaybını (TEWL) azaltır.

📋 Seramidler Kartı

✅
KARAR — Seramidler
Cilt bakımının "temel taşı." Heyecan verici değil ama son derece işlevsel. Retinol veya eksfoliant kullanan herkesin nemlendiricide seramid araması lazım. Sıkıcı ama vazgeçilmez.

💦 Panthenol (Provitamin B5)

Panthenol, cilde uygulandığında pantotenik aside (vitamin B5) dönüşür. İki temel işi var: nemlendirme ve yara iyileşmesini hızlandırma. Ciltte doğal nem faktörlerine (NMF) katkıda bulunur ve epidermal bariyeri güçlendirir (Proksch E & Nissen HP, 2002).

Yanık, güneş yanığı, bebek bezi döküntüsü — panthenol yıllardır bu alanlarda kullanılıyor. Tahriş potansiyeli neredeyse sıfır.

📋 Panthenol Kartı

💊 Tek Cümleyle

Panthenol = cildin nemlendiricisi ve yatıştırıcısı. Bebek bezinden güneş yanığına, retinol sonrası onarımdan günlük nemlendirmeye — her yere uyar.

Bölüm 3
⏳ Anti-Aging Aktif Maddeler

🧬 Retinol / Retinoidler

Dermatolojinin tartışmasız en güçlü kanıta sahip anti-aging aktif maddesi. Retinoidler, A vitamini türevlerinin genel adı. Cilde uygulandığında retinal ve ardından retinoik aside dönüşerek hücre yenilenmesini hızlandırır, kolajen üretimini artırır ve melanin dağılımını düzenler (Mukherjee S et al., 2006).

Güç sıralaması: tretinoin (retinoik asit) > adapalene > retinal (retinaldehit) > retinol > retinol esterleri. Tretinoin reçeteli, retinol reçetesiz. Güçlü olan daha etkili ama daha çok tahriş eder.

📋 Retinol / Retinoidler Kartı

⚠️ Başlangıç kuralları: Düşük konsantrasyonla başlayın (%0.25 retinol). Haftada 2–3 gece kullanın, tolerans oluştukça artırın. "Retinizasyon" dönemi (kızarıklık, soyulma, kurulik) 2–6 hafta sürebilir — normal. Hamilelik ve emzirmede KESİNLİKLE kullanmayın.

🏆
KARAR — Retinoidler
Anti-aging'in altın standardı. 40+ yıllık araştırma, sayısız RKÇ. Cilt bakımında yalnızca bir aktif madde seçebilseydiniz, bu retinoid olurdu (güneş kreminden sonra). Sabırlı olun, yavaş başlayın, sonuçları göreceksiniz.

🧪 Peptidler

Peptidler = kısa amino asit zincirleri. Proteinlerin yapı taşları — kolajen de bir protein. Cilde sinyal göndererek "kolajen üret" veya "kası gevşet" gibi mesajlar iletiyorlar. Ama düzinelerce farklı peptid var ve hepsinin kanıt düzeyi aynı değil.

Matrixyl (Palmitoyl Pentapeptide-4)

En çok çalışılmış kozmetik peptid. Kolajen I ve III üretimini artırdığı gösterilmiş. Bir çalışmada 4 ay kullanımda kırışıklık derinliğinde %36'ya varan azalma bildirildi (Robinson LR et al., 2005). Retinol kadar güçlü mü? Hayır. Ama retinol tolere edemeyenler için iyi bir yardımcı.

Bakır Peptid (GHK-Cu)

Bakır-tripeptid kompleksi. Yara iyileşmesi, kolajen üretimi ve antioksidan savunmayı desteklediği in vitro gösterilmiş. Kozmekotik (kozmetik + farmasötik) ürünlerde giderek yaygınlaşıyor ama büyük klinik çalışmalar sınırlı (Pickart L et al., 2015).

Argireline (Acetyl Hexapeptide-3)

"Topikal botoks" olarak pazarlanıyor — ama bu çok abartılı bir iddia. Nöromüsküler bileşkede SNARE kompleksini kısmen engelleyerek kas kasılmasını azalttığı ileri sürülüyor. Botulinum toksin gibi kası felç etmiyor — etkisi çok daha hafif ve yüzeye sınırlı (Blanes-Mira C et al., 2002).

📋 Peptidler Kartı

🤔
KARAR — Peptidler
Retinol'ün yanında "yardımcı oyuncu." Tek başına mucize beklemeyin ama tahriş riski düşük, tolere edilebilir. "Topikal botoks" iddiasına inanmayın — argireline botulinum toksininin yerini tutmaz.

🍊 Vitamin C (L-Askorbik Asit · MAP · SAP)

Vitamin C = antioksidan koruma + kolajen sentezi desteği + hafif depigmentasyon. Güneş kremine ek olarak fotoproksiyona katkıda bulunur — UV hasarını tek başına önlemez ama SPF'in koruyuculuğunu güçlendirir (Pullar JM et al., 2017).

Ama tüm vitamin C'ler eşit değil:

📋 Vitamin C Kartı

💊 Tek Cümleyle

Sabah güneş kreminden önce vitamin C serumu — anti-aging'in ikinci altın kuralı (birincisi SPF). LAA en güçlü ama en kaprisli; hassas ciltler MAP/SAP'a yönelsin.

Bölüm 4
🎯 Depigmentasyon & Leke Tedavisi

🍄 Kojik Asit

Kojik asit, pirinç fermantasyonundan (sake üretimi) elde edilen bir mantar metaboliti. Tirozinaz enziminin bakır bağlama bölgesini kelatlayarak (bağlayarak) melanin üretimini azaltır. Yani enzimin çalışması için gereken bakırı "çalar" (Saeedi M et al., 2019).

Etkili bir depigmentasyon ajanı — ama iki önemli sorunu var: kontakt dermatit (alerjik reaksiyon) riski ve formülasyonda kararsızlık (oksidasyonla kahverengileşir). Kojik asit dipalmitat (ester formu) daha kararlı ama etkisi daha yavaş.

📋 Kojik Asit Kartı

🤔
KARAR — Kojik Asit
İşe yarar ama tahriş riski ve kararsızlık sorunları var. Alfa-arbutin veya azelaik asit daha güvenilir alternatifler. Kombinasyon tedavisinde yardımcı olarak düşünülebilir.

🌟 Niacinamide (Vitamin B3)

Niacinamide cilt bakımının "İsviçre çakısı." Seramid üretimini artırır (bariyer onarımı), melanozom transferini azaltır (leke açar), sebum üretimini düzenler (gözenekleri küçültür) ve anti-inflamatuar etki gösterir — tüm bunları aynı anda yapar (Gehring W, 2004).

Ve en güzel tarafı: hemen hemen her şeyle kombinlenebilir. pH bağımsız çalışır, tahriş riski çok düşüktür, hamilelikte güvenlidir.

📋 Niacinamide Kartı

🔮 Mit vs Gerçek
❌ "Niacinamide + Vitamin C birlikte kullanılmaz"
YANLIŞ. Bu mit, 1960'larda yapılan ve yüksek sıcaklıkta saf formların reaksiyona girdiğini gösteren eski bir çalışmadan gelir. Modern formülasyonlarda bu sorun yoktur. Gayet rahatlıkla birlikte kullanılabilir.
✅
KARAR — Niacinamide
Her rutinde olması gereken aktif madde. Bariyer onarımı, leke, sebum, anti-aging — hepsinde etkili, herkesle uyumlu, tahriş etmiyor. %5 konsantrasyon yeterli — daha fazlası genellikle gereksiz.

💎 Traneksamik Asit

Traneksamik asit (TXA), aslında bir kanama durdurucu ilaç — ama dermatolojide son yıllarda leke tedavisinde yıldızı parlıyor. Plazminojen aktivasyonunu inhibe ederek melanosit-keratinosit etkileşimini azaltıyor. Yani leke oluşum mekanizmasının farklı bir noktasında çalışıyor (Kim SJ et al., 2016).

Melazmada özellikle etkili — hem topikal (%2–5) hem oral (250 mg × 2/gün) formları çalışılmış. Topikal kullanımda tahriş riski çok düşük.

📋 Traneksamik Asit Kartı

✅
KARAR — Traneksamik Asit
Melazma tedavisinin yükselen yıldızı. Topikal formda güvenli, etkili ve iyi tolere edilen bir seçenek. Oral form daha güçlü ama hekim gözetimi şart — pıhtılaşma riski olan kişilerde kontrendike.
Bölüm 5
🧪 Mineraller & Özel Aktifler

🔥 Sülfür

Sülfür (kükürt), dermatolojinin en eski aktif maddelerinden biri — antik çağlardan beri cilt hastalıklarında kullanılıyor. Keratolitik (ölü deriyi döker), anti-fungal (mantarı öldürür) ve anti-bakteriyel etki gösterir. Seboreik dermatit, akne ve rozaseada kullanılıyor (Gupta AK & Nicol K, 2004).

Kokusu hoş değil (çürük yumurta hatırlatır) ve cildi kurutabilir — ama doğru formülasyonda etkili bir araçtır.

📋 Sülfür Kartı

💊 Tek Cümleyle

Sülfür = akne ve seboreik dermatit için eski ama etkili bir çözüm. Kokusu kötü, cildi kurutur — ama işe yarar.

Referans
📊 Kombinasyon Tablosu

📊 Hangi Aktif + Hangi Aktif?

En sık sorulan soru: "Bunları birlikte kullanabilir miyim?" İşte hızlı referans tablonuz:

Kombinasyon Uyum Not
Retinol + Niacinamide ✅ Harika Niacinamide retinol tahrişini azaltır
Retinol + Vitamin C ⚠️ Dikkatli Sabah C, akşam retinol olarak ayırın
Retinol + AHA/BHA ⚠️ Dikkatli Yeni başlayanlar aynı gece kullanmasın — alternatif gece
Vitamin C + SPF ✅ Harika Vitamin C, SPF'in fotokoruyucu etkisini güçlendirir
Niacinamide + Vitamin C ✅ Uyumlu Eski "uyumsuz" miti çürütüldü
AHA + BHA ❌ Aşırı Aynı gece ikisini birden kullanmayın — aşırı eksfoliasyon
Vitamin C + Bakır Peptid ❌ Kaçının Bakır, C vitamininin oksidasyonunu hızlandırabilir
HA + Her şey ✅ Evrensel HA hiçbir aktif maddeyle çelişmez
Azelaik Asit + Retinol ✅ Harika İkisi de akne ve lekede etkili — sinerjik
Peptidler + AHA/BHA ⚠️ Dikkatli Düşük pH peptidleri parçalayabilir — farklı adımlarda uygulayın
Seramid + Retinol ✅ Harika Seramid retinol tahrişini yatıştırır, bariyeri onarır
Traneksamik Asit + Niacinamide ✅ Harika Farklı mekanizmalardan leke açma — sinerjik

🎯 Temel kural: "Sabah = koruma (antioksidan + SPF), akşam = onarım (retinol/eksfoliant)." Bu kadar basit. Şüphe duyduğunuzda aktif maddeleri sabah/akşam veya alternatif gecelere ayırın.

Ve her zaman: daha az = daha çok. 10 farklı aktif maddeyi üst üste koymak cildinizi iyileştirmez — tahriş eder. Birkaç iyi seçilmiş aktif, düzinelerce ürün katmanından daha etkilidir.

🔮 Yaygın Mitler vs Gerçekler

🔮 Mitler vs Gerçekler
❌ "Yüksek konsantrasyon = daha iyi sonuç"
YANLIŞ. Niacinamide %5, %10 ile aynı etkiyi gösterir — ama daha az tahriş eder. Retinol %0.25 bile uzun vadede fark yaratır. Daha fazla = daha fazla tahriş, daha fazla etki DEĞİL.
❌ "Hyaluronik asit cildi dolgunlaştırır"
Topikal HA cildi nemlendirip geçici dolgunluk hissi verir — ama enjeksiyon gibi yapısal dolgunluk sağlamaz. Cilde su çekmesi ≠ kolajen üretmesi.
❌ "Retinol cildi inceltir"
Tam tersi. Retinol epidermisi (üst katman) kalınlaştırır ve kolajen üretimini artırır. İlk dönemdeki soyulma "incelme" hissi yaratır ama bu geçicidir.
❌ "Doğal ingrediyenler her zaman güvenlidir"
"Doğal" ≠ "güvenli." Limon suyu (sitrik asit) cildi yakabilir, terebentin yağı kontakt dermatit yapabilir. Güvenlik, kaynağa değil konsantrasyona ve formülasyona bağlıdır.
❌ "Gözenekler açılır ve kapanır"
Gözeneklerin kası yoktur — açılıp kapanmazlar. BHA ve niacinamide gözenek çapını azaltabilir ama bu, gözenekteki tıkanıklığı çözerek ve sebumu azaltarak olur — fiziksel daraltma değil.

🏁 Sonuç: Nereden Başlamalı?

🎯 Minimum etkili rutin (herkes için):

1️⃣ Nazik temizleyici (pH 5–5.5)

2️⃣ Nemlendirici (HA + seramid + niacinamide içeren)

3️⃣ SPF 30+ geniş spektrum (her gün, her mevsim)

Bu üçlü, dermatologların %90'ının önerdiği temeli oluşturur. Aktif maddeler bu temel üzerine eklenir — onun yerine değil.

📋
Aktif Madde Ekleme Sırası (Yeni Başlayanlar İçin)
1. Niacinamide (sabah veya akşam — en güvenli başlangıç) → 2. Vitamin C (sabah, SPF öncesi) → 3. Retinol (akşam, düşük dozla) → 4. Eksfoliant (AHA veya BHA, haftada 1–2) → 5. Hedefli aktifler (azelaik asit, traneksamik asit vb.) Her yeni aktifi en az 2 hafta tek başına deneyin.
⚠️
Bu yazı tıbbi tavsiye değildir. Derindenbilgi'deki içerikler eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavinin yerini almaz. Herhangi bir tedaviye başlamadan önce mutlaka bir dermatoloji doktoruna danışın.

📚 Kaynaklar

  1. Tang SC, Yang JH. Dual effects of alpha-hydroxy acids on the skin. Molecules. 2018;23(4):863.
  2. Arif T. Salicylic acid as a peeling agent: a comprehensive review. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2015;8:455–461.
  3. Grimes PE, Green BA, Wildnauer RH, Edison BL. Evaluation of inherent differences between PHA and AHA skin exfoliants. Dermatol Surg. 2004;30(11):1473–1481.
  4. Mukherjee S, Date A, Patravale V, et al. Retinoids in the treatment of skin aging. Clin Interv Aging. 2006;1(4):327–348.
  5. Papakonstantinou E, Roth M, Karakiulakis G. Hyaluronic acid: a key molecule in skin aging. Dermatoendocrinol. 2012;4(3):253–258.
  6. Coderch L, López O, de la Maza A, Parra JL. Ceramides and skin function. Am J Clin Dermatol. 2003;4(2):107–129.
  7. Gehring W. Nicotinic acid/niacinamide and the skin. J Cosmet Dermatol. 2004;3(2):88–93.
  8. Pullar JM, Carr AC, Vissers MCM. The roles of vitamin C in skin health. Nutrients. 2017;9(8):866.
  9. Dhaliwal S, Rybak I, Ellis SR, et al. Prospective, randomized, double-blind assessment of topical bakuchiol and retinol for facial photoageing. Br J Dermatol. 2019;180(2):289–296.
  10. Proksch E, Nissen HP. Dexpanthenol enhances skin barrier repair. J Dermatolog Treat. 2002;13(4):173–178.
  11. Fitton A, Goa KL. Azelaic acid: a review of its pharmacological properties and therapeutic efficacy in acne and hyperpigmentary skin disorders. Drugs. 1991;41(5):780–798.
  12. Kim SJ, Park JY, Shibata T, et al. Efficacy of topical tranexamic acid in melasma treatment. Ann Dermatol. 2016;28(4):480–484.
  13. Boo YC. Arbutin as a skin depigmenting agent with antioxidant properties. Antioxidants. 2021;10(7):1129.
  14. Robinson LR, Fitzgerald NC, Phan DG, et al. Topical palmitoyl pentapeptide provides improvement in photoaged human facial skin. Int J Cosmet Sci. 2005;27(3):155–160.
  15. Pickart L, Vasquez-Soltero JM, Margolina A. GHK peptide as a natural modulator of multiple cellular pathways in skin regeneration. Biomed Res Int. 2015;2015:648108.
  16. Bylka W, Znajdek-Awiżeń P, Studzińska-Sroka E, Brzezińska M. Centella asiatica in cosmetology. Postepy Dermatol Alergol. 2013;30(1):46–49.
  17. Gupta M, Mahajan VK, Mehta KS, Chauhan PS. Zinc therapy in dermatology: a review. Dermatol Res Pract. 2014;2014:709152.
  18. Saeedi M, Eslamifar M, Khezri K. Kojic acid applications in cosmetic and pharmaceutical preparations. Biomed Pharmacother. 2019;110:582–593.
  19. Gupta AK, Nicol K. The use of sulfur in dermatology. J Drugs Dermatol. 2004;3(4):427–431.
  20. Blanes-Mira C, Clemente J, Jodas G, et al. A synthetic hexapeptide (Argireline) with antiwrinkle activity. Int J Cosmet Sci. 2002;24(5):303–310.